VULKANI U DAVNA VREMENA
![](popkatapetl.jpg)
Najdramaticniji delovi predela koji su nastali
erupcijom vulkana jesu dzinovske kaldere.To su veliki,okruglioziljci,cesto
precnika nekoliko kilometara,ostali nakon erupcija velikih vulkana u
proslosti.
Jezero Taupo na Novom Zelandu tipicna je kaldera.Pre dve hiljade godina pod
velikim neaktiviranim vulkanom gomilala se lava.Potom je,186.godine,tako
silovito eksplodirao da se citavo srediste planine urusilo u komoru s magmom.Tamo
gdje je neka dstajala velincastvena planina ciji su vrhovi dopirali do
oblaka,danas se nalazi jezero,oiviceno niskim stenovitim rubom koji obiljezava
granicu velike kaldere.
Oko 1645.god. pre. n.e. sredisnji dio grckog ostrva Santorinija urusio se
tokom velike erupcije koja je unistila drevni grad Akrotiri.Santorini je mozda
ono misticno ostrvo Atlantida za koje je Platon pisao da su ga progutali
talasi.Niz ostrva koji cine danasnji Santorini jesu delovi rubova kaldere koja
je ostala nakon te eksplozije.U laguni se pojavio novi vulkan.
Kad vulkani prestaju sa svojom aktivnostcu ,za sobom mogu ostaviti podrucije
otvora koji ispustaju gasove,vrucih izvora,kao i blatnih bazena,cesto unutar
same kaldere.Vruci izvori nastaju kad povrsinska voda prodire prema sredistu
rastopljene stjene koja se naziva magma.Tu se zagreva i potom vraca na
povrsinu.Ako se voda dovoljno ugreje,prokljucace,a para ce je velikom snagom
izbaciti na povrsinu i tako stvoriti gejzir.Gejzir Old Fejtful u Nacionalnom
parku Jeloustonu izbaci lavu redovno svakih 56 minuta-toliko je vremena
potrebno da para stvori pritisak u podzemnim rezervoarima.Rastopljenim stenama
unutar vulkana potrebni su milioni godina da se ohlade i stvrdnu ,jer
stena koja se nalazi iznad djeluje kao izolacioni pokrivc.Neaktivni
vulkan ce se vremenom ugasiti,iako se ni za jedan vulkan iznad aktivne granice
ploca ne moze reci da je zaista ugasen.Vjetar i vremenske prilike
erodirace pepeo i mekse stene kroz koje je vulkan izbacio lavu i tako ce se
pokazati unutrasnji kanali koji su sada zacepljeni starom,stvrdnutom
magmom.Kako je stena koja je nastala stvrdnjavanjem magme obicno vrlo
tvrda,kanali i cepovi starih vulkana otporni su na zub vremena i ostaju da
strce uvis.
Djavolja kula u Vajomingu,koja je postala slavna nakon filma Bliski susret
trece vrste,jeste vulkanski cep.Prvobitni oblik vulkana odavno je erodirao,a
okamenjena lava koja se nalazila unutar erupcijskog kanala ostala je
netaknuta.To je otkrilo strukturu sestostranih bazatnih stubova koji su
nastali kad se lava hladila i skupljala.Bazaltni stubovi cesce se pojavjuju u
potocima lave,kao sto je to u slucaju Dzajant Kozveja u Sjevernoj Irskoj,nego
u vulkanskim cepovima.Nizovi stubova koji stoje jedan do drugog poput orgulja
stoje uspravmo u odnosu na tok.Cesto lava ove vrste eruptira iz pukotine u tlu
a ne iz samog vulkana.Takvi tokovi lave,koji se nazivju i naplavjeni bazalt ,mogu
stvoriti visoravni koje sacinjavaju nekoliko slojeva lave.Visoravan Dekan koja
cini jednu petinu Indije posljedica je jednog od najvecih izlivanja lave u
istoriji Zemlje.
Kad je lava potisnuta prema povrsini prema povrsini,ona se koristi svakom
pukotinom ili mjestom u stjeni.Cesto i ne stize do povrsine,vec se stvrdne pod
zemljom.U uspravnim pukotinama rastopljena stjena se stvrdne i tako nastaju
brane,odnosno dugacki ,ravni zidovi od sjene koji mogu da odole eroziji.Takav
zid,dugacak 15 km,proteze se iz mesta Sip rok(Ship Rock) u pustinji
Novog Meksika.Ako se rastopljena stjena probija izmedju vodoravnih
pukotina,ona stvara prag kad se stvrdne.Vin Sil(Whin Sill)u sjevernoj
Engleskoj ostao je kao dugacka litica posto je iznad njega erodirao meksi dio
stjene.Rimljani su je upotrebljavali kao granicu izmedju Skotske i Engleske,a
preko te litice sagradili su i dio Hadrijanovog zida.
HOME